Jiska dat, plis pase 900 moun nan peyi Lachin te mouri nan nouvo coronavirus (2019-nCoV). Viris sa a soti nan Wuhan, Santral Lachin, gaye nan lòt pati nan Lachin, ak plizyè lòt peyi. Kantite moun ki enfekte atravè lemond te pase 30,000 - ak majorite ka ak lanmò ki fèt nan Lachin (Nature Briefing, 10 fevriye 2020). Epidemi ki sot pase sa a se yon avètisman serye ke ak vil vire nan sistèm iben menas la nan risk sante iben yo ap vin planetèApa de pwopagasyon maladi yo, enpak anviwònman ibanizasyon an, an patikilye polisyon, poze yon menas k ap grandi pou sante moun ak planèt la. Risk sante nan vil yo ap vin planetè. Apa de pwopagasyon maladi yo, enpak anviwònman ibanizasyon an, an patikilye polisyon, poze yon menas pou sante moun ak planèt la. Peter Daszak, prezidan EcoHealth Alliance, yon òganizasyon rechèch prive ki baze nan Nouyòk, eksplike ke nou te fè viris la pa deranje anviwònman natirèl ekosistèm yo:
Kidonk "nou souke viris ki lage nan lame natirèl yo. Lè sa rive, yo bezwen yon nouvo lame. Souvan, nou se li."
Risk sante vil yo ap vin planetè.
An 2005, Galea and Vlahov (2005) te reflete sou prèv, defi ak direksyon sante nan vil yo e li te fè remake ke avantaj k ap viv nan vil yo ka e pou anpil moun vin tounen yon penalite. Sante iben yo konprann kòm sante jeneral (mantal, sosyal, fizik) moun k ap viv nan anviwònman iben yo. Lefèt ke malgre ogmante esperans lavi kantite moun k ap viv nan bidonvil iben ak koloni enfòmèl ap ogmante, se sèlman yon endikasyon nan penalite sante nan vil Galea ak Vlahov refere yo.
An 2014, Cities Alliance (2014) te atire atansyon nou sou chanjman jeyografi ekonomik vil yo ak diferans ki genyen atravè plizyè pati nan sistèm vil nasyonal ak entènasyonal yo. Nan enterè patikilye ak enkyetid yo se vil ki gen mwens pase yon milyon moun nan Lafrik ak Amerik Latin, pou egzanp. "Vil segondè" sa yo (Rondinelli, et al. 1983) se lajman iben epi, dapre UN-Habitat, jeneralman genyen yon popilasyon ant 100,000 ak 500,000. Kòm sant kwasans iben yo, yo kontribye anpil nan eta sante diferan nan popilasyon iben yo. Ibanizasyon rapid san planifikasyon ak òganizasyon, kontribye nan konsiderab anviwònman, sosyal, depans sante globalman.
An 2016, OMS ak UN-Habitat te pibliye yon rapò mondyal sou sante iben ki te vize pou evalye kondisyon sante vil yo. Rezilta yo te varye epi yo pa fasil konparab. Sepandan, OMS (2014) Urban Health Index (UHI) bay kèk rezilta kle:
Pwogrè limite te fèt pou adrese enkyetid sa yo. Gen kèk nan tandans ki pi enkyete nan sante iben yo enkli:
Pwoblèm sante vil yo konplèks epi yo konekte. Yo se prèv ki montre sante se yon pwopriyete emèjan nan plizyè sistèm sosyal, teknolojik ak ekolojik ki konekte nan vil yo, epi ki moun ki fè pati. Pifò nan pwoblèm sante sa yo pa ka konsidere kòm yon maladi ki mande pou yon tretman an izolasyon ak lòt sentòm yo. Dilèm nan avantaj iben an se ke menm kondisyon yo amelyore nan koneksyon ak mobilite, ki ankouraje kwasans ak efikasite, tou kontribye nan penalite sante nan vil la. "Pi vit, pi pre, pi bon" vle di tou plis limyè, bri, polisyon nan lè a epi li ensiste moun nan demand yo jwenn pi bon opòtinite yo epi fè plis itilizasyon avantaj iben yo.
Malgre ke, wè sistèm nan vil yo te lajman aksepte nan sante yo ak syans iben, sante nan vil yo toujou lajman wè nan yon antwoposantrik olye pou yo yon pèspektiv ekolojik-santre. Se poutèt sa, apa de jwenn prèv syantifik ki ta ka ede amelyore sante iben, chanje pespektiv syantifik dominan sou sante iben ta fè yon gwo diferans. Pwoblèm sante iben nou ap fè fas jodi a, yo sistemik epi kidonk mande pou nou poze diferan kalite kesyon. Jodi a, pifò ekspè nan sante nan vil yo toujou ap mande: "Nan ki kondisyon sante moun yo nan anviwònman iben k ap chanje?" ak "Ki jan anviwònman iben yo afekte sante moun?", pandan ke nou bezwen mande: "Nan ki kondisyon sante sistèm iben yo?", "Kijan sistèm iben an sante fonksyone", ak "Ki jan sante anviwònman moun ak iben yo ko-evolye ansanm." ?”.
Vil nan tan kap vini an se pa sèlman potansyèl elvaj maladi enfektye, men pito yo se kote yo ka detekte maladi, trete epi sispann gaye. Epitou lè li rive enpak anviwònman an, vil yo pa sèlman kote nan konsomasyon ak polisyon men sant ki soti nan ki solisyon kreyatif ak inovatè pou transpò, enèji, edikasyon, ekonomi an, lojman oswa sistèm manje orijin. Tankou yon chanjman nan sante nan anviwònman iben nan sistèm iben an sante ta ka chanje ajanda syans ak politik, kreye ko-benefis nan konekte sante iben ak planetè epi fè yon enpak enpòtan pa sèlman pou evite pandemi, men tou pou reyalize devlopman dirab sou yon planèt iben.
Franz W. Gatzweiler se Direktè Egzekitif la Pwogram Sante ak Byennèt Iben. Pwogram Sante & Byennèt Iben an pwopoze yon nouvo kad konseptyèl ekspresyon pou konsidere nati milti-faktè tou de detèminan yo ak manifestasyon sante ak byennèt nan popilasyon iben yo.
Yonette F. Thomas se yon lidè panse mondyalman rekonèt, chanpyon sante iben, ak yon defansè pou valè sante fanm ak tifi kòm yon enperatif ekonomik. Kounye a li se Konseye Global pou Sant pou Sante Iben ak Devlopman nan Enstiti Azyatik soulajman povrete (CUHD-AIPA). Li te sèvi kòm Direktè Egzekitif inogirasyon Sosyete Entènasyonal pou Sante Iben (ISUH) pou de ane edmi ki sot pase yo. Li se yon manm konsèy fondatè ISUH e li te sèvi kòm konseye syans pou sante iben nan Akademi New York nan Medsin. Li se yon manm konsèy fondatè ak ansyen vis prezidan Asosyasyon Entèdisiplinè pou Syans Sante Popilasyon (IAPHS) e li te sèvi nan Komite Direksyon Rezo Nasyonal Syans Panyòl sou Abi Dwòg pandan plis pase yon deseni. Anvan li te sèvi kòm Vis Prezidan Asosye pou Konfòmite Rechèch nan Howard University nan Washington, DC.
Pyès sa a te premye pibliye sou sit entènèt pwogram Urban Health and Wellbeing, epi li te mete ajou 10 fevriye 2020 pou mete dènye done sou mòtalite nouvo coronavirus (2019-nCoV).
Li plis sou Fè rechèch etik nan yon peyizaj politik ki gen kontrent etik. Li plis sou Nasyonzini ap defann yon altènatif pou PIB a – èske syans sosyal ka bay youn? Li plis bagay sou UHWB nonmen Sylvia Szabo kòm nouvo Direktè Egzekitif la. 