Enskri

Deklarasyon sou pwoteje libète syantifik pou syantis Tik yo

Konsèy Syans Entènasyonal la pwofondman konsène pa kontinyèl represyon libète syantifik pou syantis Latiki yo.

Dè milye de syantis Tik gen te fè fas a restriksyon sou dwa moun ak libète syantifik yo depi koudeta militè a an Jiyè 2016, atravè fèmti enstitisyon, revokasyon travay, arestasyon, detansyon, pouswit ak restriksyon sou vwayaj.   

Eta Dijans Latiki te leve an Jiyè 2018. Sepandan, lwa kont teworis Tik yo kontinye bay gouvènman an gwo kapasite pou ranvwaye, kenbe, pouswiv ak mete restriksyon sou mouvman anplwaye sektè piblik yo, ki gen ladan akademik yo.  

Syantis yo te vize baze sou asosyasyon ak enstitisyon piblik yo, pou swadizan afilyasyon ak sèten gwoup politik oswa sosyal, ak pou siyen petisyon ankouraje dwa moun ak libète akademik. Pou egzanp, anpil akademik ak chèchè yo te arete oswa resevwa santans pou gaye "pwopagann teworis", "ensite moun yo rayi, vyolans ak vyole lalwa," ak "joule enstitisyon Tik yo ak Repiblik Tik la", nan siyen yon Akademisyen pou Lapè petisyon, oswa pou patisipe nan evènman piblik ki gen rapò ak pwoblèm dwa moun nan peyi Turkey. 

Pami sa yo se Pwofesè Ton Altinel, yon matematisyen dirijan nan Inivèsite Lyon 1 an Frans. Pwofesè Altinel te yon siyatè a Akademisyen pou Lapè petisyon, epi answit te fè fas a jijman pou "pwopagan pou yon òganizasyon teworis". Li te retounen an Frans apre odyans li an fevriye 2019, men pita te retounen Istanbul pou vizite fanmi, lè yo te konfiske paspò li. Apre sa, yo te arete pwofesè Altinel ak nan prizon lè li te mande enfòmasyon sou estati paspò li a, e yo rapòte ke yo te akize ankò pou "pwopagan pou yon òganizasyon teworis" sou akizasyon ke li te patisipe nan tès depistaj yon dokimantè ki gen tit. "Djizré, histoire d'un massacre" ("Cizre, istwa yon masak") nan Lyon pi bonè ane sa a. Li te libere de akizasyon sa yo an janvye 2020, men paspò li poko retounen. Kòm sa, li pa kapab rekòmanse aktivite ansèyman ak rechèch li an Frans. 

Konsèy Syans Entènasyonal la vle di pratik lib ak responsab syans, epi li ankouraje libète mouvman, asosyasyon, ekspresyon ak kominikasyon pou syantis yo. Restriksyon sa yo sou libète syantifik yo kontrepwodiktif nan yon sosyete modèn kote kreyasyon, pataje ak itilizasyon konesans syantifik se fondamantal pou byennèt moun ak anviwònman an. Aksyon kontinyèl gouvènman Latiki yo poze gwo risk pou chèchè endividyèl yo, men yo tou anpeche pwogrè syantifik, inovasyon, ak pozisyon Latiki nan kominote syantifik mondyal la, ki te malerezman dent depi jiyè 2016. Kapasite syantifik ak kapital imen pran anpil ane pou akimile. , men yo ka pèdi trè vit, epi yo difisil pou ranplase.  

Restriksyon sou libète syantifik ka mennen nan yon gwo pèt nan konesans enstitisyonèl lè pozisyon yo disparèt, epi yo ka ankouraje syantis yo deplase nan lòt peyi ki bay yon anviwònman ki pi fezab pou travay yo. Sa a nan vire limite kapasite nan Latiki pou angaje yo nan echanj konesans ak lòt pati nan mond lan ki esansyèl nan pwogrè syantifik ak devlopman sosyo-ekonomik, epi kontribye nan dwol sèvo a ke Latiki te fè eksperyans. Restriksyon sou syantis Tik yo te gen tou yon enpak sou enstitisyon akademik atravè mond lan kote syantis yo pa kapab retounen nan peyi yo nan travay, tankou nan ka a nan Pwofesè Altinel.  

Kont tandans mangonmen sa a, li se poutèt sa patikilyèman enpòtan ke ISC a, kòm vwa mondyal la pou syans, prete pi fò sipò li nan efò yo defann ak sekirite fondamantal libète syantifik nan peyi Turkey.